Wspomnienia 1891-1927
Zdzisława Grocholskiego

Prezentujemy Wspomnienia 1891–1927 Zdzisława Grocholskiego (1881–1968), przedstawiciela osiadłego na Kresach polskiego rodu szlacheckiego. Autor opisał studia w Odessie, działalność gospodarczą w dobrach Pietniczany na Podolu i aktywność publiczną w Winnicy. Ukazał obraz życia codziennego i kulisy funkcjonowania polskiego ziemiaństwa na Ukrainie u schyłku epoki zaborów. Na losach Grocholskiego zaważyły wielkie wydarzenia historyczne XX wieku: I wojna światowa, rewolucja w Rosji, wojna polsko-bolszewicka, okupacja niemiecka i Powstanie Warszawskie. Skutkowały one opuszczeniem Podola, utratą majątków i osobistymi tragediami.

Na kartach Wspomnień liczne są komentarze autora o znanych politykach, wojskowych i przedstawicielach elit z którymi się stykał. Interesujące są wątki dotyczące formowania się państwowości ukraińskiej oraz trudności związanych z początkami II Rzeczpospolitej. Autor poruszał też problemy polskiego ziemiaństwa, któremu przyszło żyć w nowych warunkach społeczno-ekonomicznych po wygnaniu z Kresów.

Czytając niniejsze Wspomnienia poznajemy Zdzisława Grocholskiego jako człowieka bardzo aktywnego, sprawnego organizatora i gorącego patriotę, mocno zaangażowanego w sprawy Polaków z dawnych ziem wschodnich I Rzeczypospolitej. Przywiązany do rodziny, tradycji i wartości chrześcijańskich zabiegał o upamiętnienie dziedzictwa rodu i polskości Kresów.

Rękopis Wspomnień przekazał do publikacji najmłodszy syn autora, Henryk Grocholski. Do wydania niniejszej książki przyczynili się Henryk i Maja Grocholscy z „młodszej” linii pietniczańsko-strzyżawieckiej, którzy od lat publikują materiały z rodzinnego archiwum dotyczące życia na Podolu.